Kies je stug varkenshaar of zacht runder- of marterhaar?

Penselen:

Kies je stug varkenshaar of zacht runder- of marterhaar?

Er zijn honderden soorten penselen te koop. Welke keuze moet je maken in dit enorme assortiment? Om te beginnen is de verftechniek bepalend voor je penseelkeuze.

Door Rob Wijnands

Bij olieverf kun je kiezen voor stugge varkens-haren penselen. Die geven een levendig reliëf aan de verf, omdat de penseelstreek zichtbaar blijft. Ga je hyperrealistisch schilderen, zoals bij portretten of Helmantel-achtige stillevens, dan gebruik je juist heel zachte penselen van runder- of marterhaar. Je legt heel veel laagjes transparante sterk verdunde kleuren over elkaar. Dan wil je geen penseelstreek zien. Hiernaast geef ik een paar voorbeelden van soorten penselen.

Aquarelpenselen

inspiartie-penseel-1-2De beste aquarelpenselen worden gemaakt van marterhaar. Een mooie eigenschap van marterhaar is dat elk haartje een heel flauwe tonvorm heeft. Dat wil zeggen dat het haar bij de inplanting dun is, dan iets dikker wordt en aan het uiteinde weer dun. Daardoor heeft een goed gevormd marterharen penseel automatisch een 'buikje'. Perfect voor de veerkracht en de wateropname. Maar het ene marterhaar is het andere niet. Het allerbeste (en duurste) marterhaar is de Tobolski-Kolinski kwaliteit. Dat komt uit de Russische kant van Siberië en wordt gehaald uit de staartharen van de wintervacht van de mannetjesmarter. Ook heel goed is de Harbin-Kolinski kwaliteit. Die komt uit de Chinese kant van Siberië.

Het waaierpenseel

inspiratie-penseel-2-2Een waaierpenseel kun je op verschillende manieren gebruiken. Je kunt het heel 'volladen' met pasteuze verf en zo al draaiend in één keer een vorm neerzetten. Je kunt ook alleen de puntjes van de haren natmaken en allerlei kleine accentjes schilderen, zoals haren van dieren, gras in de wei of witte accentjes in wolkenpartijen.

De sleper

inspiratie-penseel-3-2Een sleper is een penseel met lang, zacht haar dat heel veel verf kan opnemen. Je kunt dan, mits de verf dun genoeg is, heel lange lijnen schilderen. Met een goed 'geladen' sleper kun je een lijn schilderen van meer dan een meter lang zonder nieuwe verf op te pakken. Verder kun je met een sleper bijvoorbeeld prima je naam onder het schilderij schrijven. Gebruik je ene hand als steun en houd de sleper verticaal. Dan 'sleept' de punt precies achter je beweging aan.

De mop-blender

inspiratie-penseel-4-2Een mop-blender is een zeer zacht rond gezet penseel, meestal van zwart of wit geitenhaar. Met de blender kun je de laatste dunne laagjes verf met elkaar verbinden. Je vervaagt de scherpe overgangen en geeft daarmee je schilderij de finishing touch.

Brislon penselen

inspiratie-penseel-5-2De naam Brislon is een samentrekking van 'bristle', het Engelse woord voor varkenshaar en 'nylon' voor synthetisch haar. Het bijzondere van dit penseel is dat de fabrikant het klaarspeelde om in elk haartje aan het uiteinde een splitje te maken, net zoals bij dierlijk haar. Het resultaat is een antastisch penseel. Geschikt voor olie- en acrylverf. Prima veerkracht, lange haarzetting voor grote verfopname. Schilderplezier gegarandeerd. Als eigen merk 4art penseel verkrijgbaar in plat, rond, kattentongmodel en spalter.

Colourshapers

inspiratie-penseel-6-2Colourshapers hebben wel de vorm van een penseel, maar zijn niet gemaakt van dierlijk of synthetisch haar. Het deel waarmee je de verf aanbrengt of bewerkt, is een soort rubber spatel. Ze zijn geschikt voor het werken met pasteuze verfsoorten, eventueel verdikt met gel. Je kunt ze ook gebruiken als gereedschap bij boetseertechnieken.

Trucjes-penselen

Bij acrylverf worden meestal penselen gebruikt met synthetisch haar. Ook hier weer de keuze uit harde stugge, soepele of zijdezachte haarsoorten. Allemaal afhankelijk van je schildertechniek. Vol en pasteus met stugge gel toegevoegd of juist heel waterig en aquarelachtig. Dan is er nog een grote keuze uit penselen met aparte vormen en haarsoorten. Ik noem dat de trucjes-penselen. Je kunt hiermee speciale effecten bereiken door de haarzetting of aparte haarlengte.

Tamponneerkwast

inspiratie-penseel-7-2Met dit penseel kun je sjabloneertechnieken toepassen. Neem heel weinig, bijna droge verf, net op de puntjes van de haren. Dep zo de verf voorzichtig op de open delen van het sjabloon. Maak de tamponneerkwast niet te nat, want dan loopt de verf onder het sjabloon en krijg je geen strakke randen.

Blue wonder

inspiratie-penseel-8-2Dit penseel is er een uit de categorie: "Ik weet nog niet wat ik er mee ga doen, maar die wil ik hebben!" Het lijkt op een klopkwast, maar is het toch niet. De 'haren' zijn dunne nylondraden. Geschikt voor spattertechnieken en structuur aanbrengen in pasteuze verflagen. Wat er nog meer mee kan? Laat je fantasie de vrije loop en ga aan de slag.

Speciale penselen

Er is nog een enorme verscheidenheid aan speciale penselen voor allerlei technieken. Het voert te ver om die allemaal per stuk in dit artikel te bespreken. Alleen de namen zijn al bijzonder: tandspalter, goudoplegger, chiqueteerpenseel, goudstoffertje, zwaardsleper, klopkwast.

Mensenharen ongeschikt

Al deze penselen worden gemaakt met haren van allerlei diersoorten: varken, rund, marter, bunzing, das, eekhoorn, geit, et cetera. Vreemd genoeg zijn mensenharen ongeschikt voor het maken van penselen. Door veranderende inzichten en verbeterde technieken worden veel penselen die van  oorsprong met dierlijke haren werden gemaakt, nu gemaakt met synthetisch haar. De wonderlijke wereld van penselen blijft in beweging.

(dit artikel is overgenomen uit 4art inspiration magazine najaar 2016)